| Kamień Wola w XVI wieku - ciekawostki o początkach |
|
Lokacja wsi Kamień na podstawie aktu Stefana Batorego z 14 września 1578 roku nie budzi wątpliwości, gdyż jest odpis aktu lokacyjnego we Wrocławiu w Ossolineum, a także w Krakowie w Archiwum Państwowym znajduje się potwierdzenie dokumentu Stefana Batorego przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. Ponadto potwierdza ten fakt wzmianka zamieszczona na stronie Archiwum Główne Akt Dawnych (https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/web/archiwum-glowne-akt-dawnych) z informacją o założeniu Woli Kamień przez P. Studzieńskiego osadzona według przywileju od roku 1578 od Króla Stefana ma 20 lat wolnizny. Skan nr 309 - link do skanu: Jest jednak wiele wypowiedzi mówiących o istnieniu Woli Kamień jeszcze przed lokacją w 1578 roku. Ksiądz profesor Tadeusz Waldemar Kraus w swej książce „Na drodze życia” na str. 77 pisze o osadzeniu przez Zygmunta Augusta wsi królewskiej „Kamień” i istnieniu tzw. „dworu” w Kamieniu z nadania królewskiego w 1569 roku. Ksiądz Tadeusz Waldemar Kraus wspomina o książce pt. „Puszcza Sandomierska” dra Kazimierza Skowrońskiego oraz monografii Konstantego Radomskiego pt. „Historia wsi Kamień na Rzeszowszczyźnie”, a także o zapiskach Ignacego Kutyły, że są w Archiwum w Sandomierzu akta z których dowiedzieli się iż w 1554 r. założona została wieś Jeżowe Wola i w tym czasie prawdopodobnie powstała wieś królewska „Kamień”! Ksiądz prałat dr Tomasz Wąsik podaje jednak rok założenia rodzinnej wsi Kamień 1578, który miał dostęp do ksiąg parafialnych w Rudniku nad Sanem i zapisów o płaconym Mesznem przez mieszkańców wsi Kamień należącej początkowo do parafii w Bielinach, później w Kopkach, a po spaleniu kościoła przypisani zostali do parafii w Rudniku. Ksiądz dr Marek Story w swojej książce „Wieś i parafia Kamień w latach 1907-1939” na stronie 29 wspomina o polach „Poręby Kamieńskie”, z którego dziesięcina należała się kościołowi jeżowskiemu, a na jego terenie powstała Prusina, i że pewną przesłanką może być zamiana pola za Zagrody, które teraz stanowią część Jeżowego. Jest jeszcze wersja autora ze szkoły w Kopkach, opisującej powstanie wsi Kamień od nazwiska założyciela Kamiński, ale to historia jednak nie naszej miejscowości. Wieś Kamień w powiecie krakowskim (obecnie gmina Czernichów) została zlokalizowana na prawie średzkim 3 czerwca 1319 roku. Akt ten wydał rycerz Adam Kamiński (syn Piotra) herbu Jastrzębiec. Pan Grzegorz Boguń zbiera materiały do książki o powstaniu wsi Kamień, która ma się ukazać na 450-lecie w 2028 roku i zapewne uda się rozwiać wątpliwości oraz wskazać prawdziwą wersję. Swoją drogą, taka wielość informacji wzbudza ciekawość i zachęca do poszukiwań prawdy, jak to w końcu było z tym powstaniem naszej wsi „Kamień Wola”? W informacjach opartych na legendach jest jednak wiele sprzeczności np. o nadaniu ziemi bohaterowi z pod Wielkich Łuków majątku ziemskiego na którym powstał dwór - „folwark” sołtysa zwany potocznie „Batorówką” i pola zwane Kameralne. W tej informacji mamy rozbieżność dat, gdyż bitwa pod Wielkimi Łukami była we wrześniu 1580 roku a lokacja odbyła się już 1578 r. Jan Studzieński mógł brać udział w tej bitwie i niewątpliwie był bohaterem skoro się o tym mówi, ale już po osadzeniu „dworu Batorówka” i wsi Kamień na tej ziemi zwanej później Kameralnym. Ziemia ta jednak, była własnością króla jak się okazało w pierwszym rozbiorze Polski, gdyż przeszła na własność skarbu państwa austriackiego! Wątpliwości budzić może też istnienie dworu - folwarku o dość dużym areale upraw, jakim były dobra Kameralne. Bez zatrudniania, a raczej pracy pańszczyźnianych chłopów było by trudno gospodarzyć na folwarku. Zasadźca powinien mieć jakąś siedzibę w miejscu zakładania wsi, tak więc ten „dwór” musiał powstać jednak wcześniej, ktoś musiał być pierwszy w tym miejscu, by dokonać wytyczenia działek? Jest wzmianka w protokóle lustracyjnym o przywileju z 1578 roku, która jest potwierdzeniem lokacji, ale może to świadczyć też tylko o nadaniu przywileju przez Stefana Batorego. Skan 177, str. Protokółu lustracyjnego 172, w którym datę początkowo odczytałem na rok 1570, co jest moim błędem, na co słusznie zwrócił mi uwagę Pan Grzegorz Boguń, gdyż w polskich dokumentach z XVI-XVII wieku spotyka się w protokołach lustracyjnych królewszczyzn zapisy cyfry „8” w formie pochylonej lub nawet „leżącej”, co wyraźnie jest widoczne we fragmencie rękopisu zamieszczonego poniżej.
Trudził się z odczytaniem rękopisów Władysław Wąsik |